Direct contact Bel +31 (0) 20 820 87 54

Het levenstestament: vermogenszorg voor ouderen

‘Aan de mate waarin een samenleving voor haar zwakkeren zorgt leest men haar beschaving af’ is een veel gebezigd credo. Zelfs in Nederland valt er dan nog wel wat te verbeteren. Neem nu het fenomeen financiële uitbuiting van ouderen.

Het gaat hierbij niet om de tasjesrover die een bejaarde van haar portemonnee af helpt maar om vertrouwelingen van het slachtoffer in kwestie. Tijdens het boodschappen doen voor de bovenbuurvrouw wordt ook het eigen mandje op haar pasje afgerekend. Bij het beheren van de internetspaarrekening wordt even wat ‘geleend’ door zoonlief en vergeten terug te betalen. Voor de oudere zelf rust er vaak een taboe op het doorbreken hiervan. Nog afgezien van het feit dat men vaak afhankelijk is van deze helpers.

In de politiek is inmiddels aandacht voor dit probleem, aangewakkerd door kritische documentaires (dit keer niet door Radar), actieve notarissen en Kamervragen. Staatsecretaris Van Rijn van VWS heeft deze handschoen opgepakt, evenals de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB). Inmiddels is de KNB hier dusdanig voortvarend mee aan de slag gegaan dat een speciaal project genaamd ‘Financiële bescherming ouderen’ is opgetuigd. In het afgelopen halfjaar is een publiciteitscampagne gevoerd en is vooral ook een belangrijk instrument onder de aandacht gebracht waarmee bescherming geregeld kan worden voor de oudere: het levenstestament.

Centraal register voor levenstestamenten

De opkomst van dit fenomeen begon een aantal jaar geleden en ontstond onder meer vanuit de behoefte van artsen om duidelijkheid te krijgen over euthanasieverklaringen en andere behandelwensen van mensen die hun wil niet meer kunnen uiten. Dit kan bijvoorbeeld zijn omdat zij in coma liggen of dement zijn geraakt. Het vooraf goed vastleggen van financiële en overige zaken voorkomt veel onduidelijkheid en strijd op momenten dat het er toe doet. Vervolgens bleek het handig om meer praktische zaken, zoals het beheer over bankzaken en beleggingen, op deze wijze vooraf te regelen. Het vastleggen van de wil in een document en het vervolgens laten registreren van dit document in een centraal register, net zoals bij echte testamenten was natuurlijk bij uitstek een uitdaging voor notarissen. Dit register is er nu: het Centraal Levenstestamentenregister (CLTR).

Was er in het begin nog wat onduidelijkheid bij banken over hoe de diverse volmachten moesten worden uitgelegd, inmiddels zijn ook hier goede afspraken over gemaakt en is het levenstestament 2.0 een feit. De KNB heeft een speciale website gebouwd (www.wievandedrie.nl) en een checklist gemaakt waar ook de banken goed mee kunnen leven.

Levenstestament 2.0

  1. Wat gaat uw vertrouwenspersoon voor u doen?
    • Voor wat betreft uw zakelijke belangen: wat moet er gebeuren op het gebied van uw administratie en bankzaken, uw huis en eventuele huisdieren, (uit)lenen, schenken, bedrijf;
    • Voor wat betreft uw medische en persoonlijke belangen: welke voorkeuren zijn er en welke medische verklaringen zijn al opgesteld? Denk hierbij aan een euthanasieverklaring, een niet-behandelverklaring of juist een levenswensverklaring.
  2. Wie wordt of worden vertrouwenspersoon? Ook hier wordt vaak een splitsing gemaakt tussen persoonlijke en zakelijke belangen. Wilt u dit aan één persoon overlaten of juist aan meerdere, elk met diens eigen expertise? Wilt u dat deze persoon ondersteund wordt door bijvoorbeeld professionele partijen en zo ja, door wie dan? Heeft de vertrouwenspersoon recht op een beloning?
  3. Hoe wilt u het toezicht regelen? Toezicht achteraf zal voornamelijk financiële rekening en verantwoording betreffen. Hier kan een accountant en/ of een notaris voor gevraagd worden. Toezicht tijdens de uitvoering kan zien op grote uitgaven of op ingrijpende medische beslissingen. Denk hierbij aan een medisch specialist of een adviseur van een patiëntenvereniging.
  4. Wat kunt u regelen voor onvoorziene omstandigheden? Er moet bijvoorbeeld een nieuwe vertrouwenspersoon komen omdat de huidige hiertoe niet meer in staat is of niet blijkt te voldoen. Wie beslist hierover? Uiteindelijk kan de rechter een bewindvoerder, mentor of curator benoemen.
  5. Wie informeert u over uw levenstestament? Dit kan uw arts zijn en de bank. In ieder geval natuurlijk de vertrouwenspersoon en de toezichthouder. Bij voorkeur ook uw naaste persoonlijke omgeving en als er ook bepalingen in opgenomen zijn over uw bedrijf, de sleutelfiguren daarin. U bepaalt zelf in welke mate u de inhoud met hen deelt.

Calamiteitenplan

Ook voor de periode dat u tussen hemel en aarde zweeft kunt u veel zelf op voorhand regelen. Het is daarbij overigens wel handig dat bepalingen in het levenstestament zijn afgestemd op uw echte testament. Het opstellen van een levenstestament kan ook aanleiding zijn om dit uit te breiden naar een meer omvattend Calamiteitenplan. Dit zal aan de orde zijn bij aanwezigheid van bijvoorbeeld een bedrijf of een groot vermogen. Er kunnen dan bepalingen en volmachten worden opgenomen die zien op investeringsbeslissingen, opvolgers in de bedrijfsleiding, bevoegdheden etc. U kunt ook denken aan protocollen waarin beschreven staat hoe te handelen bij chantage of ontvoering.

Nog enkele tips:

  • Zorg ervoor dat cruciale informatie op een plek staat waar anderen bij kunnen. Dit kan bijvoorbeeld een digitale kluis zijn die door de vertrouwenspersoon kan worden geopend. Zo kan men bij wachtwoorden komen of opbergplekken van belangrijke sleutels. Ook uw administratie kan hierin bewaard worden, inclusief verzekeringspolissen.
  • Open alvast een gezamenlijke rekening met degene die bijvoorbeeld uw boodschappen doet en zorg ervoor dat hier voldoende, maar niet teveel geld op staat. De zakelijke vertrouwenspersoon en/ of de toezichthouder kan deze rekening indien nodig voeden uit spaar- of beleggingsrekeningen.